Tiroid Hastalıkları

Tiroid dokusu boyunda nefes borusunun önünde yer alan ortalama 20 gr ağırlığında, sağ sol, orta ve piramidal loblardan oluşan endokrin bir organdır. Önemli damarlarla komşuluk gösterir ve aynı zamanda sesin çıkmasını sağlayan sağda ve solda yemek borusu ve nefes borusu arasında genellikle seyreden tiroidin arkasında yer alan ve birebir komşuluk gösteren sinirlerle de (sağ ve sol nervus reccurens siniri) yakın temastadır. Bu sinirler trakeal kartilaj’ı delerek ses tellerine ulaşır.
Bir diğer komşuluk da tiroid dokusunun arkasında yer alan toplamı 140-160 mg ağırlığında olan genellikle 2 tanesi sağda 2 tanesi solda 4 endokrin bez pirinç tanesi büyüklüğünde olup tiroid bezi ile komşudur. Bu bezler vücut kalsiyumunu organize eden parathormon salgılarlar.

Tiroid bezinin aşırı TSH uyarılmasıyla genişlemesi, nodüler formasyon alması ve tiroid içine kanamalar, kolloidal yapılanmalar (tiroid bezi içinde tiroid hormon gölleri) şeklinde gelişmesidir. Hastalarda bazı belirtileri nefes darlığı, ses kısıklığı, yutma zorluğu vb. kendini gösterebilir. Bazen iman tahtası arkasında ilerler ve venöz basınç oluşturarak yüzde ödem, kızarıklılık ve boyunda varis seklinde genişleme gösterir. Ailevi ve yöresel, tiroid hormon yapılanmasını sağlayan enzimlerin yokluğu veya turp, lahana, yosun gibi gıdaların fazla olarak tüketilmesi enzim eksikliğine yol açarak tiroid bezinin hacminin büyümesine yol açar.

Tedavisi: Bazı belirtileri varsa, estetik bozukluk oluşturuyorsa, ameliyatla tiroid dokusu çıkarılır. Ameliyat sonrası kontrollü tiroid hormonu verilir.

Tiroid dokusunda yaygın guatr şeklini almasının yanı sıra bezin aşırı bağımsız çalışması ile oluşursa buna graves hastalığı adı verilir. Hastaların % 50’sinde göz belirtileri de çıkabilir. (göz kapağında çekilme, göz etrafında ödem, gözün ileriye fırlaması, göz hareketlerinde kısıtlanma vb.)
Belirti olarak ilaveten istirahatte çarpıntı, sinirlilik, kilo kaybı, huzursuzluk, kabızlık, kadınlarda adet bozukluğu, ishal vb. Yani saçtan, deriden, tırnağa kadar değişiklik meydana gelir.
Bunun dışında, tiroid kanserleri, struma ovari teratomu, mol hidatiform, hamburger tirotoksikozu, tiroiditlerin ilk dönemleri (hashimoto, subakut tiroiditis vb.) özellikle dışardan verilen tiroid hormonunun fazla verilmesi gibi.
Tiroid dokusunda aşırı hormon salgılayan tek nodul (soliter) varsa buna plummer hastalığı denir. Göz belirtileri olmaz ve hipertiroide ait belirtiler gösterir. Genellikle hastalar yaşlı, kalp hastalıkları ön plandadır.
Tedavide, antitiroid ilaçlar Bazedov dave Plummer denenir. Hasta normal hormonal duruma sokulur, bez küçükse atom tedavisi denilen radyoaktif iod tedavisi yapılır, radyoaktif tedavi yapılamayanlarda (gençler, gebeler, hacmi büyük tiroid) ameliyat uygulanır. İdeal olarak tüm bez çıkarılır.

Dört tip tiroid kanseri vardır. Sıklıkla görülen papiller tiroid kanseri, daha az görünen foliküler tiroid kanseri, onu medüller tiroid kanseri takip eder, en az görülen ise anaplastik tiroid kanseridir.

*** Yukarıdaki iyi diferansiye tümörler radyoaktif sensitif oldukları için ameliyat sonrasında mikroskobik odakları yok etmek için mutlaka radyoaktif iod tedavisi gerekir.

*** Tek tedavi şansı cerrahidir. Mültisentrik olduğu için total tiroidektomi +santral lenf diseksiyonu mutlaka yapılmalıdır. 1 cm’den büyük lezyonlarda %60 lenf metastazı olduğu için veya lenf +lerde aynı tarafa fonksiyonel lenf diseksiyonu, lenf nod pozitiflerde profilaktik fonksiyonel karşı tarafa da boyun diseksiyonu yapılır.

***Ameliyatlarda sağ ve sol sinirler net olarak bulunup, takip edilip giriş yerlerine kadar korunmaktadır. Hastalığın tekrar ettiği olgularda veya ileri evre tümörlerde sinir uyarı tüpü kullanılmaktadır.
***Paratiroidler ameliyat esnasında mutlaka bulunup korunmaktadır.
***Operasyondan sonra total tiroid dokusu alınanlarda post operatif TSH, thyroglobulin takipleri yapılır. Kanser hastalarında, TSH bağımlı iyi diferansiye grupta, kontrol radyoaktif iod scan yapılarak ameliyat sahası ve /veya metastaz olup olmadığı kontrol edilir ve hastalara radyoaktif iod oral olarak verilip mikroskobik kalıntılar temizlenir. Halk arasında bu tedaviye atom tedavisi denilir.

Tiroidde kanama, boyuna uygulanan radyoterapi, familyal nedenlerden dolayı tek nodül gelişebilir. Çok nodüllerde tiroid ca ihmal edilecek kadar az iken soliter nodüllerde %4’e yükselir.
Yapılan tiroid US ile tiroiddeki nodülün tek, çok, solit, kistik ayrımı yapılır. Solit ise tek ise US eşliğinde biyopsi (FNAB) yapılır. Aşağıdaki algoritim uygulanır.

Tiroidde nodül kistik ise ve 3 yıl her defasında iğne ile boşaltılmışsa;

Tiroidde nod;

Tiroidde nodül tek, kistikse, 3 dönem aspirasyonda iyi huylusa, tekrar toplanıyorsa ameliyat edilir.

Tiroidde nodül tek, kistik ve aspirasyonda nodül tekrar ediyorsa ameliyat edilir.

Nodül solit fakat iyi huyluysa tiroid ilacı verilir, takip edilir, bu tedaviye rağmen büyür, bazı belirtileri gösterirse FNAB yapılır, tümör pozitif veya negatif olsa bile ameliyat edilir.
Soliter nodül biyopsisi şüpheli tümör veya folliküler yapı varsa, sintigrafi yapılır sıcak nodülse radyoaktif iod tedavisi veya ameliyat yapılır.(Nodul ve tiroid büyükse fala doz ve tekrarlayıcı doz gerekenlerde, gençlerde, hamilelerde doğrudan ameliyat önerilir.)
Soliter nodül radyoaktif çalışmada soğuk nodülse ameliyat yapılır.
Solit nodül FNA’de mailiğnse doğrudan ameliyat yapılır. Multiple (birden fazla) tiroid nodülleri kistik ise tiroid hormon tedavisine alınır. Bazı belirtileri nefes darlığı, ses kısıklığı veya kozmotik bozukluk varsa ameliyat önerilir.

Paratiroidler ortalama 4 adet olup 140-160 gr ağırlığında pirinç tanesi büyüklüğünde bir bez olup tiroid dokusu arkasında yer alır. Görevi kemik kalsiyum metabolizmasını ayarlamaya dayanır. Kalsiyumun vücutta barsaktan emilimi vit D ve PTH kontrolündedir. Emilen ca++ kandan kemiklere yerleşmesi paratiroid hormon yardımıyla olur. Böbreklerden ca atılması da PTH kontrolündedir.
Hastalar kemik ağrısı halsizlik yorgunluk böbrek taşları, kemik şişlikleri kırıkları, karın ağrısı ile başvururlar. Hipertansiyon, erken katart, pankreatit gibi belirtiler de olabilir.
Hastalarda plazma Ca++ yükselmiş, PTH yükselmiş ve Vit D normaldir. Tanı şüphesi kan tetkikleriyle kesinleşir ve lokalizasyon yapılır. Tiroİid – Paratiroid sintigrafisi ve boyun us tanıda yardımcı olur. %80 adenomdur %19 hiperplazi %1 maligndir.
Adenom çıkarılır ve operasyon esnasında frozen ve planma PTH seviyesi ölçülür. Adenom tanımlanır ve PTH yarı yarıya düşmüşse operasyon tanımlanır. Hiperplazide ¾ bez çıkarılır.